فرارو | درس‌هایی که ویروس کرونا به دولتمردان ایرانی می‌دهد
کد خبر: ۴۳۲۳۰۸
شیوع ویروس کرونا، درس‌های قابل توجهی را برای دولتمردان به همراه داشته است. درکِ تصوری جدید از تهدید و قدرت و همچنین کسب تجربیات تازه در زمینه مدیریت بحران، از جمله مهم‌ترین آن‌ها هستند.
تاریخ انتشار: ۱۹:۰۸ - ۱۸ اسفند ۱۳۹۸
فرارو- مدتی است که شیوع ویروسی مرموز به نام "کرونا"، به سرخط اصلی رسانه‌های خبری در جهان و همچنین دغدغه اصلی مردم در کشور‌های مختلف جهان تبدیل شده است. این ویروس برای نخستین بار از شهر "ووهان" چین و از بازار غیرقانونی محصولات غذایی آن شیوع پیدا کرد. ویروس کرونا تاکنون موجب مرگِ بیش از ۳۶۰۰ نفر و همچنین ابتلایِ بیش از ۱۰۶۰۰۰ نفر در کل جهان شده است. بر اساس آمارها، تاکنون بیش از ۶۰۰۰۰ نفر نیز از ابتلا به ویروس کرونا بهبود یافته اند. این ویروس تاکنون در بیش از ۹۰ کشورِ دنیا مشاهده شده است. بیشترِ جانباختگان و مبتلایان ویروس کرونا مربوط به کشور چین هستند با این حال، در روز‌های اخیر کشور‌هایی نظیرِ کره جنوبی، ایتالیا و ایران، با افزایش شمارِ مبتلایان و همچنین جانباختگانِ ناشی از ویروس کرونا مواجه بوده اند. مساله‌ای که موجب شده تا این سه کشور در گزارش‌های سازمان بهداشت جهانی به کرات مورد خطاب قرار گیرند و این سازمان توصیه‌هایی را برای بهبود و کنترل اوضاع به آن‌ها ارائه کند.

به گزارش فرارو، شیوع ویروسی نظیرِ کرونا که نگرانی و وحشت زیادی را در میان مردم کشورمان ایجاد کرده را باید پدیده‌ای توصیف کرد که در دهه‌های گذشته در تاریخ ایران بی سابقه بوده است. شیوع کرونا موجب شده تا جامعه ایرانی فضای جدیدی را تجربه کند. چه دولت و چه مردمِ کشورمان با شرایطی رو به رو هستند که شاید تا پیش از این، عمدتا توصیفِ شرایط مشابه با آن را در قالبِ فیلم و مطالب و مقالات آموزشی آن هم در سطحی محدود (و نه گسترده برای افکار عمومی) شاهد بوده اند. از این رو، شیوع ویروس کرونا در عرصه عمل، حامل درس‌هایی برای سیاست گذاران و دولتمردان ایرانی بوده است که شاید بتواند آن را در سه سرفصل عمده تقسیم بندی کرد.

۱: تقویتِ تصوری جدید از تهدید
از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، جمهوری اسلامی با خطرات و تهدیدات گوناگونی مواجه بوده است. انقلاب اسلامی و دولتِ نوپای برآمده از آن یعنی جمهوری اسلامی ایران، از همان ابتدا با تحریم‌های ظالمانه غرب مواجه بوده است. از آن زمان تاکنون، ایران علاوه بر تحریم‌های غرب، با تهدید‌هایی نظیر جنبش‌های تجزیه طلبانه، جنگ تحمیلی با عراق، و خطرِ اقدامات گروه‌های تروریستی مواجه بوده است.

ماهیتِ اصلی تمامی این تهدیدات، ملموس و سخت بوده است. در واقع، در چهارچوبِ این تهدیدات، ایران به صورت مشخص از سوی کشور‌ها و یا گروه‌هایی تهدید می‌شده است و عمدتا، نیرو‌های نظامی و امنیتی، مسوولیت اصلی در مواجهه با این دسته از تهدید‌ها و خطرات را بر عهده داشته اند. این مساله سبب شده تا در ذهنِ نخبگانِ سیاسی ایران، خطر و تهدید، معادل با آنچه در حوزه مسائل نظامی و امنیتی اتفاق می‌افتد تحلیل شود.

از این رو، شاهدیم که ایران با تقویت و افزایشِ توان نظامی خود توانسته تا حد زیادی سایه تهدید نظامی بر علیه ایران را کنار بزند. در واقع، ایران با تولید قدرتِ قابل توجه در بخش نظامی و امنیتی، تا حد زیادی امکان اقدام نظامی کشور‌ها و گروه‌های تروریستی را کاهش داده است.

با این حال، گذرِ زمان بر ماهیت و جنسِ تهدیدات نیز اثر گذاشته است. در جهانِ کنونی، خطرات و تهدیدات علیه منافع ملی کشورها در عرصه فضای مجازی و همچنین مسائل بیولوژیک برجسته شده اند. به طور خاص، پیشتر گزارش‌هایی مبنی بر تلاش‌های قدرت‌هایی نظیر آمریکا، روسیه و چین، با هدفِ قدرت گیری در این عرصه‌ها منتشر شده بود. حال با شیوع ویروس کرونا، این مساله بیش از پیش در ذهنِ دولتمردان و سیاستگذاران برجسته خواهد شد که شیوع یک ویروس نظیر کرونا به راحتی قادر است کلیه فعالیت‌های اقتصادی و حتی اجتماعی جامعه ایرانی را با تهدید و خطر جدی مواجه سازد و امنیت ملی را به خطر بیندازد (دقیقا شبیهِ همان کاری که وقوع یک جنگ علیه ایران می‌تواند انجام دهد). از این رو، شیوعِ ویروسِ کرونا، ضرورتِ توجهی یکسان به حوزه هایِ جدید از تهدید علیه امنیت ملی (نظیر تهدیدات بیولوژیک) را در ذهن دولتمردان ایرانی بیش از پیش برجسته خواهد کرد و موجب خواهد شد تا تصوری محدود از مفهوم تهدید که بیشتر در حوزه مسائل نظامی و امنیتی است جای خود را به تصوری گسترده‌تر از مفهوم تهدید (با گسترش به حوزه‌هایی نظیر تهدیدات بیولوژیک) بدهد.

۲: تصوری جدید از قدرت
مساله بعدی که با شیوع ویروس کرونا در ذهنِ دولتمردانِ پررنگ خواهد شد، گسترش و افزایش سازوکار‌ها و توان کشور در زمینه افزایش قدرت در عرصه هایِ جدیدی نظیر مسائل بیولوژیک خواهد بود. در واقع، به موازاتِ برجسته شدنِ این مساله در ذهن دولتمردان ایرانی که تهدید، صرفا محدود به مسائل امنیتی (ماهیتِ نظامیِ تهدید) نیست و باید دید و چشم انداز در این زمینه را گسترش بخشید، افزایش قدرت در حوزه‌های جدید نظیر مسائل بیولوژیک نیز از اهمیت جدی برخوردار می‌شود. از این رو، به همان اندازه که موشک‌ برای امنیت ملی مفید است، توانایی بالای بیولوژیک و افزایش قدرت جهت مقابله با تهدیدات در این حوزه نیز به تقویتِ امنیت ملی کمک خواهد کرد.

در این راستا، شیوع ویروس کرونا به همراه تهدیدات و مشکلاتی که در شرایط فعلی ایجاد کرده، نقش مهمی در گذارِ ذهنی دولتمردان از تصورشان در مورد قدرت، بازی خواهد کرد و موجب می‌شود تا آن‌ها بیش از پیش به تقویت قدرت در این زمینه به عنوان یک اولویت بنگرند.

۳: شیوع ویروس کرونا و تجربیات جدیدی از مدیریت بحران
شیوع ویروس کرونا در ایران در مدت اخیر موجب شده تا جامعه ایرانی تجربیات جدیدی را در زمینه مدیریت بحران نیز کسب نماید. شیوع ویروس کرونا از شهر قم اتفاق افتاد و عده زیادی بر این باور بودند که قرنطینه این شهر در شروع کار می‌توانست از آلوده شدنِ تقریبا تمامی استان‌های به این ویروس جلوگیری کند (نظیرِ همان کاری که دولت چین انجام داد). از طرفی، همزمان با شیوع کرونا، مردم دچار اضطراب فراوانی شده اند به نحوی که در همان روز‌های ابتدایی با کمبود اقلامی نظیر ماسک، ژل‌ها و مواد ضدعفونی کننده و دستکش‌های بهداشتی مواجه شد. اندکی بعد با گسترش شیوع کرونا، تقریبا بخش‌های زیادی از شهر‌های ایران با مقررات محدودیتی در زمینه رفت و آمدِ میان شهری و قرنطینه مواجه شدند (کاری که در روز‌های ابتدایی انجام نشد). دولت نیز برای مقابله با ویروس کرونا، اقدام به تعطیلی کلیه مراکز آموزشی تا پایان عید نوروز کرد. مساله‌ای که موجب شد برخی از مردم بدون توجه به این ویروس، عازم جاده‌های مناطق شمالی شوند و به نوعی بر دامنه گسترش هر چه بیشتر ویروس کرونا بیفزایند.

شاید برخی در شرایط فعلی از این نوع رفتار برخی از مردم جامعه ایران انتقاد کنند با این حال باید این نکته را مد نظر داشت که جامعه ایرانی همچون بسیاری از جوامع دیگر در جهان ویژگی‌ها و خصایص خاص خود را دارد. در این میان برخی ویژگی‌ها مثبت و سازنده هستند و در عین حل، برخی از این ویژگی‌ها چندان مثبت نیستند. مسوولیت اصلی مدیریت بحران در کشور این است که این مساله را در سیاستگذاری خود جهتِ مقابله با یک بحران نظیر شیوع ویروس کرونا به رسمیت بشناسد که در زمان‌هایی نظیر آنچه با تعطیلی مدارس و مراکز آموزشی در ایران اتفاق افتاد، بخش‌هایی از مردم بدون توجه به تهدیدات، راهی مناطقی نظیر شمال می‌شوند و این تعطیلی را به مثابه فرصتی برای تفریح در تعطیلات ارزیابی می‌کنند. از این رو، باید رویه‌ها به نوعی تعریف شوند تا در بدوِ سیاستگذاری، موانع گسترده‌ای بر سر راهِ اقدامات این گروه از مردم ایجاد شود. مسلما شیوع ویروس کرونا، درس‌های خوبی را برای دولتمردان کشورمان در زمینه نظام تامین و توزیعِ وسایلِ بهداشتی و همچنین ارائه کمک‌های پزشکی و درمانی نیز به همراه داشته است که باید سعی کرد آن‌ها را به مثابه چراغ راه آینده قلمداد کرد.
مجله خواندنی ها
عناوین برگزیده
ابعاد و پس‌لرزه‌های قتل فجیع رومینا اشرفی
چند ابهام مهم در پرونده قتل دختر تالشی
ابعاد و پس‌لرزه‌های قتل فجیع رومینا اشرفی
پربیننده ترین
پاورقی
گزارش تصویری
بورس موبایل ویو